 |
TÌNH TRẠNG CÀ PHÊ RỤNG TRÁI NGUYÊN NHÂN VÀ BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC
Tình
trạng cà phê rụng trái xảy ra khá phổ biến trên nhiều
vườn cà ở Đăk Lăk, Lâm Đồng, Đăk Nông, Gia Lai…
Theo phản ánh của nhiều nhà vườn, tình trạng cà phê
rụng trái năm nào cũng có nhưng năm 2008 này mức độ
rụng nhiều hơn so với năm 2007. Ông Trần Đình Triển –
Buôn Eana – Xã Eana – Huyện Krông Ana – Tỉnh Đăk Lăk
cho biết tình trạng cà phê rụng trái xảy ra khá phổ
biến ở địa phương. Hiện vườn của ông đã bị rụng
trên 30% và đang tiếp tục rụng nữa. Ông cũng đã sử
dụng một số loại thuốc trừ bệnh nhưng không giảm.
Vậy đâu là nguyên nhân và giải pháp nào để khắc phục
tình trạng này? Qua khảo sát thực tế một số vườn cà
phê trên địa bàn, chúng tôi thấy rằng cà phê rụng
trái trong thời điểm này chủ yếu là do bón phân không
đầy đủ, không cân đối và do một số loại sâu bệnh
gây ra.
Khi tình trạng
rụng trái không xảy ra trên cả vườn mà chỉ rụng ở
những cây kém phát triển, trái nhỏ, rụng ở các chùm
trái gần gốc trước, đầu cành sau, kèm theo rụng lá
già nhiều là do bón phân không đầy đủ hoặc không kịp
thời. Giai đoạn giữa mùa mưa là giai đoạn tăng trưởng
rất nhanh về kích thước của trái nên cà phê cần một
lượng lớn dinh dưỡng để nuôi trái. Nếu bón phân
không đầy đủ hay không kịp thời sẽ không đủ dinh
dưỡng để nuôi trái, do đó một số trái sẽ tự rụng
đi để tập trung dưỡng chất nuôi các trái còn lại.
Nếu tỷ lệ rụng trái nhiều, trái gần gốc rụng trước
nhưng lá non vẫn xanh, cành vượt mọc nhiều, lá mỏng,
lá già vàng từ chóp lá trở xuống, rìa lá trở vào và
rụng sớm là do bón phân không cân đối, trong đó bón
nhiều phân đạm và ít kali. Trong thực tế, do giá phân
bón vào đầu mùa mưa năm 2008 tăng khá cao so với các năm
trước nên nhiều nông dân bón ít phân hơn năm trước,
điều này dẫn đến tình trạng thiếu dinh dưỡng, cây
cằn cỗi và rụng trái. Một số nông dân khác lại
chuyển từ phân NPK 16-8-16+TE đã sử dụng có hiệu quả
ở những năm trước sang sử dụng phân đơn, trong đó
chủ yếu là bón ure, SA mà bón ít kali nên đã xảy ra
tình trạng thừa đạm, thiếu kali làm cành vượt phát
mạnh nhưng trái lại rụng nhiều. Một số vườn khác
lại xảy ra hiện tượng cà phê rụt đọt (chùm lá non
trên ngọn ngắn lại, xù ra) do thiếu kẽm hay đầu chồi
chuyển vàng, đen kèm theo lá non bị cong mép, lá mỏng,
cuống trái yếu do thiếu bo đã dẫn đến rụng trái hàng
loạt khi gặp mưa lớn. Vườn cà phê của ông Trần Đình
Triển bị rụng trái nhiều cũng do thiếu kali và vi lượng
vì chủ yếu bón phân đạm (SA, urea) mà không dùng NPK
16-8-16+TE Đầu Trâu như những năm trước. Đối với
những vườn cà phê rụng trái do bón phân không dầy đủ
và cân đối thì biện pháp khắc phục cấp thời là phải
bón bổ sung ngay những chất mà cà phê đang thiếu trong
đợt bón 2 này, đồng thời phun bổ sung phân bón qua lá.
Tuy nhiên việc tự tính toán để có tỷ lệ đầy đủ
và cân đối dinh dưỡng đối với nông dân là rất khó,
do vậy cách tốt nhất là bón phân đợt 2 bằng NPK
16-8-16+TE Đầu Trâu hay NPK 16-16-13+TE Đầu Trâu với lượng
700-1000 kg/ha tùy theo mức độ tốt của vườn và số
trái trên cây. Phun ngay phân bón lá Đầu Trâu 009 với
lượng 200gam/200lít nước, phun 1000 lít/ha, phun 2-3 lần
cách nhau 7-10 ngày/lần nhằm cung cấp dinh dưỡng cấp
thời cho cây. Ngoài ra, cần tỉa bớt các chồi vượt,
cành trong tán, cành tăm, cành thừa để tập trung dinh
dưỡng nuôi trái. Để cà phê có trái lớn, nhân to nhằm
bù lại phần năng suất mất đi do những trái đã rụng,
cần bón tiếp phân NPK 16-8-16+TE hoặc 16-16-13+TE Đầu Trâu
với lượng 700-1000kg/ha vào mùa mưa. NPK 16-8-16+TE và
16-16-13+TE là những loại phân có tỷ lệ dinh dưỡng đa,
trung và vi lượng khá phù hợp với cây cà phê đang nuôi
trái, giúp trái lớn nhanh, giảm rụng và tăng tỷ lệ
nhân. Nông dân không nên sử dụng phân đơn nếu không
tính toán được một cách đầy đủ, đặc biệt tránh
dùng quá nhiều phân đạm và ít kali và vi lượng trong
thời kỳ trái đang lớn nhanh.
Ngoài nguyên nhân
rụng trái do bón phân không cân đối, bệnh khô cành, khô
quả do nấm
Collectotrichum
coffeanum
cũng là tác nhân gây rụng trái đáng kể trong thời điểm
hiện nay. Triệu chứng thể hiện là đoạn cành mang trái
vàng dần và khô, trái khô đen và rụng. Bệnh thường
xuất hiện trên các cây cà phê cằn cỗi, kém phát triển
do thiếu phân bón và phát sinh vào đầu mùa mưa nhưng
phát triển mạnh nhất khi trái được khoảng 6-7 tháng
tuổi. Khác với rụng trái do bón phân không đầy đủ và
cân đối, rụng trái do bệnh khô cành, khô quả chỉ rụng
ở những cành bị bệnh, còn các cành không bị bệnh
trái vẫn phát triển bình thường. Tuy nhiên trong thực tế
thường hay gặp tình trạng cà phê rụng trái vừa do bón
phân không đầy đủ, cân đối, vừa do khô cành, khô quả
xảy ra trên cùng một cây. Biện pháp khắc phục là phải
bón bổ sung ngay phân bón gốc và bón lá theo hướng cân
đối như đã hướng dẫn ở trên, đồng thời cắt bỏ
ngay các cành đang bị bệnh nặng và phun các loại thuốc
trừ nấm như Tilt super, antracol, carbendazim, copper
oxychoride, propinneb theo đúng hướng dẫn trên nhãn chai để
diệt trừ. Cùng với các biện pháp đó phải tiến hành
cắt các chồi vượt, tỉa các cành ăn ngược vào trong
tán, các cành tăm… kịp thời để tập trung dinh dưỡng
nuôi trái, giảm rụng trái. Đợt bón phân cuối mùa mưa
vẫn tiếp tục sử dụng phân NPK 16-8-16+TE hoặc NPK
16-16-13+TE Đầu Trâu như đã hướng dẫn ở trên để có
được trái to, nhân lớn và đảm bảo năng suất. Bệnh
khô cành, khô quả là một trong những nguyên nhân trực
tiếp dẫn đến rụng trái cà phê, tuy nhiên nguyên nhân
gián tiếp và sâu xa hơn vẫn là do bón phân không cân
đối, tỉa cành tạo tán không hợp lý làm cây không khỏe
mạnh mà suy yếu, sức chống chịu sâu bệnh kém và tán
không thông thoáng cũng là điều kiện thuận lợi để
bệnh khô cành, khô quả cũng như các sâu bệnh khác tấn
công.
Các loại sâu
bệnh khác cũng có thể là nguyên nhân gây rụng trái ở
cà phê trong giai đoạn giữa mùa mưa này tuy không nhiều
như tuyến trùng, rệp sáp (Pseudococus. Spp), gỉ sắt
(Hemileia vastatrix), nấm hồng (Corticium salmonicolor), mọt
đục cành (Xyleborus mortati), mọt đục trái (Stephanoderes
lampei), sâu đục trái (Prays endolemma), sâu đục thân
(Xylotrechus quadripe). Nhà vườn cần xem xét kỹ đối tượng
gây hại trên cà phê của mình để có biện pháp diệt
trừ cho đúng và kịp thời. Mỗi đối tượng gây hại
đều có những loại thuốc đặc trị có bán rộng rãi
trên thị trường. Khi sử dụng thuốc trừ sâu bệnh bà
con nhớ áp dụng quy tắc 4 đúng và theo đúng hướng dẫn
trên bao bì. Tuyệt đối không nên lạm dụng, sử dụng
cùng lúc thật nhiều loại thuốc vì không diệt trừ được
đối tượng lại phải chi phí cao.
Ngoài những
nguyên nhân chủ yếu gây rụng trái cà phê trong giai đoạn
giữa mùa mưa đã nêu ở trên, cây cà phê còn có thể
rụng trái do thời tiết và rụng sinh lý tự nhiên. Cà
phê rụng trái do thời tiết thường xảy ra khi trái còn
nhỏ và rụng trên cả cây khỏe và cây yếu dù mức độ
có khác nhau. Ngay sau đậu trái, vào thời điểm chuyển
từ mùa khô sang mùa mưa, trái cà phê còn non, tầng rời
(lớp mỏng giữa trái và cuống) còn yếu nên nếu gặp
những đợt gió lạnh hay mưa trái mùa nặng hạt dài ngày
có thể làm cà phê rụng trái non hàng loạt. Trái non rụng
càng nhiều nếu cây cà phê bị thiếu kali hay thiếu bo,
kẽm. Trong thực tế, thời kỳ cà phê ra hoa đậu trái là
vào mùa khô nên nông dân thường chỉ bón phân đạm (SA
hay urea) mà không bón lân, kali hay vi lượng nên cà phê
thường bị thiếu chất nhất là ở những vườn đậu
trái nhiều. Để phòng chống rụng trái do thời tiết cần
phải bón phân đầy đủ và cân đối, trong đó chú ý
tới kali và bo, kẽm, không nên chỉ dùng urea hay SA. Loại
phân thích hợp nhất nông dân nên sử dụng trong mùa khô
là NPK 20-5-6+TE Đầu Trâu, bón kết hợp với các đợt
tưới nước. Đây là loại phân có hàm lượng đạm
tương đương SA, ngoài ra còn có thêm lân, kali và đặc
biệt là các chất trung, vi lượng. Các chất này giúp cà
phê ra hoa đậu trái đồng loạt, đậu trái nhiều, cuống
trái chắc khỏe, giảm rụng trái non. Cà phê bị rụng
trái sinh lý tự nhiên là do đậu trái quá nhiều nhưng có
thể thời kỳ đầu không đủ dinh dưỡng giúp cuống
trái dài ra, đến khi gặp điều kiện thích hợp, lại
được bón phân đầy đủ, trái lớn quá nhanh làm các
trái chèn ép nhau gây rụng. Tình trạng rụng trái này chỉ
xuất hiện ở các chùm trái quá sai mà không rụng ở các
chùm ít trái. Tuy nhiên tình trạng này không phổ biến do
cà phê có đặc tính lớn trái kèm theo dài cuống ra và
không ảnh hưởng nhiều đến năng suất. Nguyên nhân của
hiện tượng này có thể là do cà phê đậu trái nhiều
nhưng không đủ dinh dưỡng từ giai đoạn đầu để trái
lớn đều từ khi đậu trong khi gian đoạn sau trái lại
lớn nhanh. Biện pháp khắc phục tình trạng này phải bón
phân bổ sung ngay theo hướng dẫn ở trên, đồng thời
phun phân bón lá Đầu Trâu 009 nhằm cung cấp chất điều
hòa sinh trưởng như NAA hay GA3, giúp cuống trái kéo dài
nhanh, giảm sự chèn ép giữa các trái gây rụng và vi
lượng bo giúp cuống trái chắc khỏe, giảm rụng.
Trên đây là
những biện pháp cấp thời khắc phục tình trạng rụng
trái hàng loại trong thời điểm giữa mùa mưa, tuy nhiên
để phòng chống tình trạng này cần pháp áp dụng biện
pháp bón phân cân đối trong cả năm bằng phân bón hiệu
Đầu Trâu theo quy trình ở bảng 1. Bón phân theo đúng qui
trình này cùng với việc tỉa cành hợp lý, phòng trừ
sâu bệnh kịp thời, chắc chắn sẽ giảm thiểu rụng
trái và cà phê của bà con sẽ có được năng suất cao,
chất lượng tốt, thu nhiều lợi nhuận.
Bảng
1: Qui trình bón phân cho cây cà phê vối giai đoạn kinh
doanh
|
Thời kỳ
|
Loại phân
|
Lượng phân
|
Phương pháp
bón
|
|
Đợt tưới
2 trong mùa khô
|
NPK 20-5-6+TE
|
200-300kg/ha
|
Rải trong
bồn kết hợp tưới
|
|
Đợt tưới
2 trong mùa khô
|
NPK
20-5-6+TE
Đầu Trâu
007
|
200-300kg/ha
0,8-1kg/ha
|
Rải
trong bồn kết hợp tưới
Phun qua lá
|
|
Đầu mùa
mưa
|
NPK
16-16-8-13S+TE hoặc NPK 16-16-13+TE
|
500-700kg/ha
|
Vét bồn,
rải phân, lấp đất
|
|
Giữa mùa
mưa
|
NPK
16-8-16+TE hoặc NPK 16-16-13+TE
Đầu Trâu
009
|
700-1000kg/ha
0,8-1kg/ha
|
Vét
bồn, rải phân, lấp đất
Phun qua lá
|
|
Cuối mùa
mưa
|
NPK
16-8-16+TE hoặc NPK 16-16-13+TE
|
700-1000kg/ha
|
Vét bồn,
rải phân, lấp đất
|
Đối
với những vườn cà phê cằn cỗi hay cà phê đã già có
thể dùng phân Đầu Trâu cà phê (20-10-15+TE) để thay thế
NPK 16-8-16+TE hay NPK 16-16-13+TE .
TS Nguyễn Xuân Trường
|
|
 |
|
Bản in
Gửi bạn bè