Đất đang bị suy thoái, ô nhiễm

Được thiên nhiên ưu đãi, Đắk Lắk là tỉnh có tài nguyên đất thuộc loại tốt nhất nước, trong 13.085 km² đất tự nhiên tỉnh này phần lớn là đất đỏ bazan trù phú. Diện tích đất đỏ bazan chiếm tới 55,5% diện tích đất đỏ bazan của 4 tỉnh Tây Nguyên. Nhờ có tầng canh tác dày hàng chục mét, có độ tơi xốp cao, giữ nước tốt nên đất bazan được đánh giá là loại tối thích cho nhiều loại cây công nghiệp lâu năm như cà phê, hồ tiêu, cao su…

Nhưng điều đáng tiếc là vùng đất trù phú ấy đang bị suy thoái. Ông Nguyễn Ngọc Lâm, tổ dân phố Hợp Thành, phường Thống Nhất, thị xã Buôn Hồ cho biết: “ Đã 5-6 năm nay, vườn cà phê tôi không “ép phê” với phân bón, năng suất cà phê cứ giảm dần cho dù lượng phân bón ngày một tăng nhiều hơn”. Trong trường hợp của ông Lâm cũng là thực trạng của rất nhiều hộ nông dân thâm canh cà phê ở Đắk Lắk, không những giảm năng suất từ từ, không đáp ứng với phân bón mà nhiều diện tích còn không thể tái canh cà phê.

Tại sao đất bị suy thoái?

Đất bị suy thoái là đất mà cây trồng trên đó có năng suất giảm dần như trường hợp của ông Lâm. Có 3 nguyên nhân cơ bản dẫn đến hiện tượng trên, đầu tiên do hiện tượng xói mòn, rửa trôi. Hàng năm vào mùa mưa lũ, nước sông Đồng Nai, sông Mekong đỏ ngầu phù sa, lượng đất phù sa đấy được lấy từ lưu vực sông Mekong, trong đó có đóng góp của Tây Nguyên. Khi rừng nguyên sinh đang còn nhiều, độ che phủ còn lớn thì hiện tượng xói mòn rửa trôi bị hạn chế, ngày nay do con người phá rừng đi để canh tác nên tốc độ xói mòn càng cao.

Xói mòn và rửa trôi không những diễn ta trên tầng đất mặt mà cả dưới tần đất sâu, do lượng mưa lớn và kéo dài nên đất bị xói mòn rửa trôi theo các dòng nước chảy trong lòng đất. Hoạt động canh tác nông nghiệp của con người không những thúc đẩy quá trình xói mòn rửa trôi mà còn làm cho đất “chai” đi, nhất là việc sử dụng nông hóa không đúng, quá thiếu thì làm cho đất kiệt quệ, các dinh dưỡng trong đất quá ít không đủ cho nhu cầu dinh dưỡng của cây, quá thừa thì sẽ làm cho lý hóa tính của đất thay đổi, giảm độ tơi xốp, khả năng giữ nước và dinh dưỡng kém, hệ vi sinh vật trong đất thay đổi làm nảy sinh nhiều dịch hại.

Suy thoái đất có 2 cấp độ, cấp độ suy thoái và cấp độ ô nhiễm. Đất bị ô nhiễm là đất không những bị suy thoái mà còn thẩm lậu nhiều chất độc hại, có thể từ chất thải công nghiệp, hoặc chất thải sinh hoạt   hoặc sử dụng không đúng phân bón và thuốc BVTV.

Chống suy thoái đất thế nào?

Để chống suy thoái đất thì điều trước hết là phải hạn chế xói mòn và rửa trôi. Ngoài việc phục hồi rừng, tăng độ che phủ thì việc thiết kế đồng ruộng hết sức quan trọng, nên thiết kế cây trồng theo đường đồng mức để hạn chế nước chảy tràn trên mặt. Nên tạo các băng cây trồng chắn nước hợp lý tùy theo độ dốc, đất càng dốc thì khoảng cách giữa các băng càng nhỏ lại. Cây trồng càng ngắn ngày càng cần có băng chắn. Việc có các băng cây giữa các lô và xung quanh không những hạn chế xói mòn rửa trôi mà còn hạn chế ánh nắng trực tiếp chiếu lên đất làm chậm lại quá trình phong hóa đất.

Ngoài biện pháp canh tác thì việc sử dụng đúng phân bón và thuốc BVTV cũng sẽ hạn chế được suy thoái đất. Hiện nay do không được bồi bổ nên hàm lượng chất hữu cơ trong đất đã giảm từ 6-7% xuống chỉ còn 4-5%. Việc tăng chất hữu cơ trong đất sẽ phục hồi được lý tính, hóa tính và sinh tính của đất. Ngoài ra việc sử dụng đúng phân hóa học và thuốc BVTV cũng hạn chế được tiến trình suy thoái của đất.

Bón phân dùng thuốc “4 đúng”

Nguyên tắc 4 đúng là: 1) sử dụng đúng loại, 2) dùng đúng liều lượng, 3) dùng đúng lúc, 4) dùng đúng phương pháp.

Muốn có năng suất cao thì phân bón hóa học, thuốc BVTV là không thể thiếu, tuy nhiên cũng không thể lạm dụng vì năng suất sẽ giảm và đất bị xấu đi. Đáp ứng nhu cầu trên, Cty CP Phân bón Bình Điền dã sản xuất loại phân chuyên dùng cho từng loại cây khác nhau, cho từng giai đoạn sinh trưởng và phát triển khác nhau. Chính nhờ vậy mà lượng phân bón vào đất chỉ vừa đủ đảm bảo cho năng suất cao mà không làm tổn hại tới môi trường đất.

Ngoài ra các loại phân chuyên dùng còn có bổ sung một hàm lượng trung lượng như Ca, S, Mg và các vi lượng như B, Zn, Cu, Fe…Trước đây chưa có nhận thức đầy đủ về các nguyên tố trung vi lượng, hơn nữa do cây trồng chỉ cần ít nên lượng hao hụt cũng chậm hơn. Ngày nay đã có nhiều nông dân nhận thức được tầm quan trọng của nó, và nhất là xuất hiện ngày càng nhiều phân vi lượng “siêu Bo”, “siêu kẽm”…nên lại bắt đầu hiện tượng lạm dụng vi lượng. Nếu bón nhiều vi lượng quá cho đất thì đất cũng bị suy thoái, ô nhiễm. Phân chuyên dùng của Bình Điền là sự lựa chọn cần thiết vì không sợ bị thiếu trung vi lượng và cũng không sợ bị dư.

Việc tiếp nhận chất Agrotain, phát minh mới từ Mỹ cũng là giải pháp tốt cho việc chống lại quá trình suy thoái đất, bởi nhờ có Agrotain mà lượng phân đạm bón vào đất giảm được 30% mà vẫn đủ đảm bảo cây có năng suất cao. Các loại phân bón như đạm hạt vàng 46A+, phân chuyên dùng Agrotain + TE lúa 1, lúa 2 là giài pháp rất tốt cho canh tác thâm canh bền vững. Việc sử dụng thuốc BVTV theo nguyên tắc 4 đúng sẽ làm giảm lần phun, và như vậy sẽ giảm được lượng hóa chất độc hại và hạn chế được hiện tượng suy thoái đất.

Theo Quang Ngọc - báo Nông Nghiệp Việt Nam