Chúng ta thường nghe nhiều về câu nói: “Bón phân hợp lý”. Vậy hợp lý là như thế nào? Hiểu một cách ngắn gọn, hợp lý là hợp với quy luật, hợp với điều mà nó cần phải như vậy. Nếu làm ngược lại, làm khác đi thì sẽ không phù hợp. Người ta ví phân bón là thức ăn của cây, cũng như con heo, con gà có thức ăn riêng theo từng lứa tuổi của nó. Ví dụ, gà con, heo con có cám riêng, gà thịt, heo thịt có cám riêng, gà đẻ lại có cám riêng của nó. Đối với cây trồng, mỗi loại cây, mỗi tuổi cây có yêu cầu phân bón khác nhau. Bón phân đáp ứng được yêu cầu của tuổi cây, của loại cây là bón phân hợp lý. Trong thực tế muốn bón phân hợp lý phải có nhiều kiến thức về các loại cây, các loại đất, nước và mùa vụ khác nhau. Thức ăn chính của cây là lấy từ đất, nhưng đất được hình thành từ những nguồn đá mẹ khác nhau nên có chứa các chất khoáng (thức ăn cho cây) rất khác nhau. Do tính chất vật lý của đất khác nhau mà mức độ giải phóng thức ăn để cung cấp cho cây rất khác nhau. Để biết được thông tin này, các nước phát triển thường phải phân tích đất khoảng 5 năm 1 lần để biết trong đất họ định trồng cây có chất gì, nhiều hay ít. Từ đó họ sẽ lập kế hoạch cần bón thêm chất gì, bón lúc nào, bón nhiều hay ít để phù hợp với yêu cầu của cây. Người ta cũng cần biết chức năng của từng chất (nguyên tố) trong phân khi vào cây sẽ đóng vai trò gì. Ví dụ, đạm (N) chức năng chính là giúp cây phân chia tế bào nhanh (đẻ nhánh, ra lá nhanh), đạm cung cấp đầy đủ thì chất diệp lục cũng hình thành nhiều (ta biết diệp lục là một thành phần bắt buộc của hoạt động quang hợp của cây). Vì vậy đối với tất cả các loại cây, nếu đất thiếu đạm thì phải bón phân đạm sớm, bón tỷ lệ nhiều để cây ra lá, đâm chồi sớm. Phân lân, cũng là nhân tố giúp cây phân chia tế bào nhanh cho cây, cung cấp năng lượng cho cây, vì vậy lân cũng được bón sớm. Trong kỹ thuật trồng lúa, lân thường được bón lót toàn bộ, hay bón 2/3, còn lại 1/3 để bón thúc lúc lúa làm đòng là như vậy. Còn kali là nguyên tố giúp cung cấp năng lượng cho quá trình vận chuyển vật chất trong cây, là nguyên tố thúc đẩy quá trình hình thành tinh bột và đường. Vì vậy, thường được bón nhiều ở giai đoạn trước khi lúa làm đòng hay trước khi cây ra hoa, kết trái. Người ta dùng phân KNO₃ để phun cho lúa lúc làm đòng, sau khi trổ bông hay phun cho cây ăn quả trước lúc ra hoa hay khi đã đậu quả là vì lý do như vậy. Các loại phân trung, vi lượng (Mg, Mn, Mo, Co, Zn...) thường ảnh hưởng đến chất lượng của sản phẩm. Vì vậy khi phân tích đất thấy thiếu chất nào nhiều thì bổ sung chất ấy nhiều hơn. Giai đoạn bổ sung phân vi lượng thích hợp thường là lúa bắt đầu làm đòng,